ประเพณีฉลองปีใหม่ม้ง บ้านแม่พร้าวลป.8

ประเพณีฉลองปีใหม่ม้ง

……………………………………………………………

ประเพณีปีใหม่  งานฉลองตามประเพณีที่สำคัญของชาวเขาเผ่าแม้วคือ พิธีฉลองปีใหม่ เรียนกันว่า “น่อเป๊โจ่วฮ์”(nou ped cawg)แปลตามศัพท์ได้ว่า“กินสามวัน” เนื่องจากชาวแม้วนับช่วงเวลาตามจันทรคติโดยเริ่มนับตั้งแต่ขึ้น 1ค่ำ  ไปจนถึง 30 ค่ำ (ซึ่งตามปฏิทินจันทรคติของไทยจะแบ่งออกเป็นข้างขึ้น 15 ค่ำ และข้างแรม15 ค่ำ) เมื่อครบ 30ค่ำจึงนับเป็น 1 เดือนดังนั้นในวันสุดท้าย (30ค่ำ) ของเดือนสุดท้าย (เดือนที่12 )ของปี จึงถือว่าเป็นวันส่งท้ายปีเก่า ช่วงวันฉลองปีใหม่ส่วนใหญ่จะตกในเดือน ธันวาคม แต่อาจจะกล่าวได้ว่าจะอยู่ในช่วงใดช่วงหนึ่งระหว่างเดือน พฤศจิกายนถึงมกราคมของแต่ละปี 

หัวหน้าครัวเรือนแม้วจะประกอบพิธีกรรมต่างๆ เพื่อความเป็น สิริมงคลของครัวเรือน  สมาชิกและทรัพย์สินของตนถัดจากวันส่งท้ายปีเก่าไปอีก 3 วัน คือวันขึ้น 1ค่ำ-2 ค่ำและ3 ค่ำ  จัดเป็นวันฉลองปีใหม่เป็นทางการและทุกคนจะต้องหยุดทำงานในระยะ3วันแรกของปีใหม่นี้เป็นทางการ หญิงชายจะนุ่งห่มด้วยเสื้อผ้าชุดใหม่  โดย  เฉพาะหนุ่มสาวจะประกวดประชันกันเต็มที่ในเรื่องของการแต่งกายแลประดับประดาด้วยเครื่องเงินแพรวพราว

พวกผู้ชายจะจับกลุ่มกันเล่นลูกข่างในขณะที่หนุ่มสาวจะจับคู่เล่นลูกช่วงโดยฝ่ายหญิงจะอยู่หนึ่งแถว  ฝ่ายชายจะอยู่ในแถวตรงกันข้าม เล่นโยนลูกช่วงกันระหว่างคู่ของตนเอง ลูกช่วงนี้หญิงสาวจะทำขึ้นโดยใช้ผ้าดำเย็บเป็นลูกบอลขนาดเท่ากำปั้นใช้เศษผ้ายัดใส่ใน  หญิงสาวจะวางเพื่อนหญิงนำนำลูกบอลผ้านั้นไปมอบให้แก่ชายหนุ่มที่ตนประสงค์จะเล่นด้วย  เมื่อชายหนุ่มรับลูกบอลผ้านั้นไว้แล้วเขาจะไปเดินหาหญิงสาวเจ้าของผ้าและจับคู่เล่นโยน ลูกช่างกัน

ในกรณีมีการท้าการพนันในการเล่นระหว่างหนุ่มสาวคู่เล่นนั้นผู้แพ้จะถูกปรับ เอาสิ่งของที่มีติดตัวเช่น ผ้าเช็ดหน้า

 แหวน กำไลข้อมือ เป็นต้น  เสียให้แก่ผู้ชนะและคู่เล่นที่มีการปรับพนันกันนี้จะ กลับมาพบกันในยามค่ำ  ร้องเพลงแก้เกี้ยวแก่กัน และเป็นการไถ่ของคืนด้วย  ดังนั้น  สิ่งของที่ใช้ปรับพนันกันนั้นจะต้องคืนให้แก่เจ้าของทั้งหมดภายหลังจากการร้องเพลงโต้ตอบกันแล้ว  การเล่น รื่นเริงในวันปีใหม่นี้อาจขยายเวลาออกไปเป็น 5-7 วัน  ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคนในหมู่บ้านยังสนุกและต้องการที่จะเล่นกันต่อไป

 

ประเพณีการแต่งงานของชนเผ่าม้ง บ้านแม่พร้าวลป.8 ตำบลบ้านหวด อำเภองาว จังหวัดลำปาง

ประเพณีการแต่งงานของชนเผ่าม้ง

1. พิธีแต่งงานโดยวิธีฉุดสาวหรือพาหนี

        วิธีการแต่งงานของชาวม้ง  ที่ใช้กันอยู่มีหลายลักษณะที่เป็นที่นิยมกันมากก็คือ การฉุดชายหนุ่มที่พึงใจหญิงสาวคนใด จนปลงใจว่าจะฉุดสาวมาเป็นภรรยา จะนัดหมายกับเพื่อน2-3คน ให้เป็นผู้ ช่วย เมื่อได้โอกาสเหมาะในขณะที่ผู้หญิง อยู่ลำพังแต่ต้องเป็นนอกตัวบ้าน คณะชายผู้นั้นจะเข้าช่วยกันฉุดหญิงสาว   เพื่อจะพาไปยังบ้านตนหรือบ้านญาติ แซ่สกุลเดียวกับชายหนุ่มที่เป็นผู้ฉุด หรือถ้ามาจากต่างถิ่นมาจากต่างถิ่นก็มักจะฉุดเข้าป่า เพื่อเดินทางกลับหมู่บ้านของตน โดยทั่วไปหญิงสาวจะร้องขอความช่วยเหลือ ซึ่งมักจะเป็นมารดาหรือญาติที่เป็นหญิงจะรีบมาช่วยกันยื้อแย่งตัวหญิงสาวกลับ  

 ในส่วนนี้ญาติพี่น้องฝ่ายชายหรือแม้แต่บิดาของหญิงสาวจะไม่เข้ามายุ่งเกี่ยวได้ด้วยเลย   หากคณะชายหนุ่มฉุดไม่สำเร็จ คือทำให้หญิงสาวหนีรอดกลับบ้านไปได้    การฉุดนั้นก็เป็นโมฆะแต่หากการฉุกสำเร็จ  ภายใน 3 วัน ฝ่ายชายจะจัดผู้แทนไปกับชายหนุ่มเพื่อขอขมาต่อบิดามารดาของผู้หญิง  พร้อมไปกับการตกลงค่าสินสอดและช่วงเวลาจ่ายค่าสินสอดในขั้นตนกันเลย  ผู้ชายจะต้องเป็นผู้เสียค่าตัวเจ้าสาวหรือค่าสินสอดให้แก่บิดามารดาของผู้หญิง 

2. พิธีแต่งงานโดยให้ผู้ใหญ่ไปสู่ขอ

          การแต่งงานอีกวิธีหนึ่ง  ซึ่งทำได้โดยไม่ต้องฉุดหรือพาหนี คือการแต่งโดยผู้ใหญ่เป็นเถ้าแก่ไปสู่ขอ บางครั้งอาจจะเป็นบิดาของชายหนุ่มนั้นเองและวิธีนี้มักจะนิยมใช้ในการสู่ขอสกุลที่เกี่ยวข้องกันเช่น สู่ขอลุกสาวของพี่หรือน้องสาวของพ่อ หรือสู่ขอลูกสาวของพี่หรือน้องชายของแม่ ซึ่งเรียกกันว่า “การแต่งงานของลูกพี่ลูกน้องแบบขวาง (cross cousins)   การแต่งงานวิธีนี้มักจะเป็นการปลงใจร่วมกันทั้งสองฝ่าย มากกว่าวิธีแรก  ในการสู่ขอจะกำหนดวงเงินค่าสินสอด และเวลาการชำระค่าสินสอดพร้อมกันไปด้วยเลย 

3. พิธีแต่งงานโดยการหมั้นหมาย

การแต่งงานอีกวิธีหนึ่งของการแต่งงานคือ  การหมั้นหมายระหว่างกันตั้งแต่ยังเป็นเด็กเล็กๆ ซึ่งจะนิยมกันในลักษณะของการหมั้นหมายระหว่างลูกน้องแบบขวางเช่นกัน โดยบิดามารดาทั้ง 2 ฝ่ายตกลงปลงใจหมั้นหมาย  บุตรของตนแก่กันโดยฝ่ายชายจะให้สุรา  เสื้อผ้าอาภรณ์และเงินเหรียญรูปี  จำนวนไม่มากนัก ตามแต่ที่จะตกลงกันทั้งสองฝ่าย เป็นของหมั้นให้แก่ฝ่ายหญิง  อย่างไรก็ตามการหมั้นหมายนี้มิได้เป็นข้อห้าเด็ดขาดในการเปลี่ยนใจไปแต่งงานกับคนอื่น แต่ฝ่ายที่เปลี่ยนใจก่อนจะต้องเสียค่าปรับเป็นเงินค่อนข้างสูง ในปัจจุบันการแต่งงานลักษณะนี้มีไม่มากนัก